Η ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΣΗΜΕΡΑ
Ξυπνώντας το πρωί και χαζεύοντας στο κινητό την επικαιρότητα της ημέρας, έπεσα πάνω στην απόφαση του Αρείου Πάγου σχετικά με τα μπλόκα των αγροτών.
Το γεγονός αυτό στάθηκε το ερέθισμα και η αφορμή για το παρόν άρθρο.
Θέλω εξαρχής να δηλώσω ότι δεν έχω στόχο ούτε να ξεκινήσω κάτι, ούτε να κατηγορήσω πρόσωπα ή θεσμούς. Το κείμενο αυτό δεν γράφτηκε από θυμό ή σκοπιμότητα, αλλά πηγάζει από τα βάθη της συνείδησής μου και αποτελεί απλώς τροφή για σκέψη — από άνθρωπο προς άνθρωπο — για όποιον μπει στον κόπο να το διαβάσει.
«Ἀληθεύειν χρεών.»
Οφείλουμε να λέμε την αλήθεια.
Ξεκινώ με το πρώτο θέμα για να θυμηθούμε κάποια σημαντικά γεγονότα.
1) Η Δικαιοσύνη απέναντι σε άτομο υψηλού κύρους
Η ηγεσία του Αρείου Πάγου, τον Ιούνιο και τον Ιούλιο του 2024, παρενέβη σε υπόθεση ενδοοικογενειακής βίας που αφορούσε τον δικηγόρο Απόστολο Λύτρα. Η σύζυγός του τον κατήγγειλε για σοβαρή σωματική κακοποίηση, εμφανίστηκε δημόσια με τραύματα και ο ίδιος παραδέχτηκε ότι τη χτύπησε. Παρότι η πράξη αυτή συνιστά άμεσο κίνδυνο για τη ζωή και την ασφάλεια του θύματος, ο δικαστής και ο εισαγγελέας δεν διέταξαν προφυλάκιση, αλλά επέλεξαν άλλα νομικά μέτρα.
Η απόφαση προκάλεσε έντονη κοινωνική αντίδραση, καθώς η ενδοοικογενειακή βία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως τεχνικό ζήτημα διαδικασίας. Ο Άρειος Πάγος αντέδρασε διατάσσοντας πειθαρχικό έλεγχο, θεωρώντας ότι υπήρχε σοβαρό ζήτημα στον χειρισμό της υπόθεσης.
Κατά την άποψή μου
, η παρέμβαση αυτή ήταν σωστή και ανθρώπινη, αφού το κράτος είχε την ευθύνη να προστατέψει τη γυναίκα και να διασφαλίσει ότι ο δράστης δεν θα μπορούσε να την πλησιάσει, ανεξαρτήτως ιδιότητας.
Η Ένωση Δικαστών και Εισαγγελέων αντέδρασε, υποστηρίζοντας ότι τέτοιες παρεμβάσεις δημιουργούν φόβο πειθαρχικού ελέγχου και πλήττουν την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης. Ωστόσο, η ανεξαρτησία δεν μπορεί να σημαίνει απουσία ελέγχου. Ο νόμος οφείλει να εφαρμόζεται ίσα για όλους και ένας δικαστής δεν μπορεί να αντιμετωπίζει μια υπόθεση προσωπικά, ούτε να επηρεάζεται — έστω και έμμεσα — από το γεγονός ότι ο κατηγορούμενος είναι συνάδελφος ή πρόσωπο με ισχύ. Όταν υπάρχει έστω και υπαινιγμός επιείκειας, ο έλεγχος δεν είναι λογοκρισία· είναι προϋπόθεση εμπιστοσύνης στη δικαιοσύνη.
2) «Μείωση στο δικαστικό σώμα» (13/09/2014) – Κυριακές και αγορά
Το άρθρο γνώμης «Μείωση στο δικαστικό σώμα» (13/09/2014) βασίζεται σε αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας της περιόδου 2013–2014 σχετικά με τη λειτουργία των καταστημάτων τις Κυριακές.
Βλ. σχετική παρουσίαση της απόφασης (Το Βήμα, 11/09/2014):
Τα πραγματικά περιστατικά
Την περίοδο εκείνη, στο πλαίσιο μνημονιακών ρυθμίσεων, η κυβέρνηση προώθησε αλλαγές στη λειτουργία της αγοράς, με βασικό ζήτημα τη λειτουργία των καταστημάτων τις Κυριακές. Οι ρυθμίσεις:
επέτρεπαν το άνοιγμα καταστημάτων ορισμένες Κυριακές τον χρόνο,
αρχικά πιλοτικά και κυρίως σε τουριστικές περιοχές,
με στόχο την ενίσχυση της οικονομικής δραστηριότητας.
Εργαζόμενοι, σωματεία και επαγγελματικοί φορείς προσέφυγαν στο Συμβούλιο της Επικρατείας, υποστηρίζοντας ότι οι ρυθμίσεις αυτές θίγουν εργασιακά και κοινωνικά δικαιώματα. Το ΣτΕ εξέδωσε αποφάσεις που έκριναν νόμιμες συγκεκριμένες ρυθμίσεις, με αιτιολογίες που έδιναν ιδιαίτερη έμφαση:
στην ανάπτυξη,
στην ανταγωνιστικότητα,
και στη λειτουργία της αγοράς.
Πώς τα ερμηνεύει ο αρθρογράφος
Πώς τα ερμηνεύει ο αρθρογράφος στο κείμενο<< Η Καθημερινή>>
Ο αρθρογράφος θεωρεί ότι οι αποφάσεις αυτές δεν περιορίστηκαν στη στενή νομική κρίση (αν κάτι είναι συνταγματικό ή όχι), αλλά υιοθέτησαν μια συγκεκριμένη οικονομική κατεύθυνση, υπέρ της απελευθέρωσης της αγοράς. Για τον λόγο αυτό υποστηρίζει ότι ορισμένες αποφάσεις «διαβάζονται περισσότερο σαν ακτιβιστικό μανιφέστο παρά σαν ουδέτερη νομική κρίση».
Η συγκεκριμένη διατύπωση προέρχεται από άρθρο γνώμης της eKathimerini με τίτλο «Bias in the judiciary» (13/09/2014), το οποίο σχολιάζει αποφάσεις της ίδιας περιόδου και εκφράζει ανησυχία για την ενσωμάτωση ιδεολογικών – κυρίως οικονομικά φιλελεύθερων – επιλογών στη δικαστική κρίση.
Πηγή:
https://www.ekathimerini.com/opinion/163013/bias-in-the-judiciary
Η ανησυχία του αρθρογράφου δεν αφορά κομματική παρέμβαση, αλλά το ενδεχόμενο η δικαιοσύνη να ενσωματώνει ιδεολογικές επιλογές στις αποφάσεις της, κάτι που, κατά τη γνώμη του, θολώνει τα όρια ανάμεσα στη δικαστική κρίση και την πολιτική επιλογή.
Δικές μου θέσεις
Δεν με ενοχλεί το άνοιγμα των καταστημάτων μία ή δύο Κυριακές τον χρόνο σε ειδικές περιπτώσεις. Με ενοχλεί όμως η γενικευμένη κατάργηση της Κυριακής ως ημέρας ανάπαυσης, ιδιαίτερα όταν αυτό γίνεται με πρόσχημα τον τουρισμό. Δεν μπορεί ολόκληρη η κοινωνία να λειτουργεί μόνιμα σε καθεστώς «σεζόν».
Κατά τη γνώμη μου:
τα καταστήματα πρέπει να παραμένουν κλειστά τις Κυριακές,
με εξαίρεση τις καθαρά τουριστικές επιχειρήσεις σε τουριστικές περιοχές και τις απολύτως αναγκαίες υπηρεσίες (ιατρική φροντίδα και βασική σίτιση σε έκτακτες περιπτώσεις).
Οι εργαζόμενοι έχουν ανάγκη από πραγματική ξεκούραση. Αυτό δεν είναι ιδεολογική θέση, αλλά ζήτημα υγείας, όπως επισημαίνουν και οι ιατροί. Η εργασία υπό διαρκή κόπωση δεν είναι ούτε ανθρώπινη ούτε αποδοτική.
Όταν κάποιος εργάζεται Κυριακή ή επίσημη αργία:
πρέπει να πληρώνεται ως εργασία αργίας,
και να λαμβάνει υποχρεωτικά ρεπό την επόμενη ημέρα.
Ιδιαίτερα στην εστίαση και τον τουρισμό, οι μάγειρες, οι σερβιτόροι και οι εργαζόμενοι έχουν ίσα δικαιώματα με όλους: να βγουν για καφέ, να πάνε σινεμά, να φάνε έξω και να είναι κοντά στην οικογένειά τους. Δεν μπορεί μια ολόκληρη κατηγορία ανθρώπων να ζει αποκλειστικά για να εξυπηρετεί τον ελεύθερο χρόνο των υπολοίπων.
Το κράτος οφείλει να δημιουργήσει λύσεις, ώστε ακόμη και η μικρή και μεσαία επιχείρηση να μπορεί να λειτουργεί με βάρδιες, και όχι με έναν εργαζόμενο να καλύπτει εργασία για πολλούς. Αυτό απαιτεί:
στήριξη για πραγματικές προσλήψεις,
και αυστηρούς, απροειδοποίητους ελέγχους χωρίς εξαιρέσεις.
Εξίσου σημαντική είναι η ουσιαστική προστασία του εργαζομένου, ώστε να μη φοβάται να καταγγείλει παραβιάσεις και να μη κινδυνεύει μετά από αντίποινα. Χωρίς αυτή την προστασία, οι νόμοι μένουν στα χαρτιά.
Τέλος, για μένα το ατομικό κέρδος δεν μπορεί να κινείται στα όρια της απληστίας. Το κράτος, η παιδεία και η κοινωνία πρέπει να καλλιεργούν μια αντίληψη όπου το προσωπικό συμφέρον έχει όρια. Όχι αισχροκέρδεια, όχι απόλυτη κυριαρχία του «εγώ». Το ζητούμενο είναι το «εμείς»: πώς θα ανασαίνουμε όλοι μαζί ως κοινωνία. Η οικονομία οφείλει να υπηρετεί τον άνθρωπο και όχι να τον εξαντλεί.
3) Υπόθεση αλιέων (βιντζότρατα), ελληνική Δικαιοσύνη και Ευρωπαϊκό Δικαστήριο
Η τρίτη ενότητα αφορά υπόθεση επαγγελματιών αλιέων που ασκούσαν παράκτια αλιεία με βιντζότρατα, μια παραδοσιακή αλλά αυστηρά ρυθμιζόμενη μέθοδο αλιείας. Το ζήτημα προέκυψε λόγω περιορισμών και καθυστερήσεων της Διοίκησης στη χορήγηση και ρύθμιση των σχετικών αδειών, στο πλαίσιο ευρωπαϊκών κανόνων για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος.
Τι ακριβώς ζητούσαν οι ψαράδες
Οι αλιείς δεν ζητούσαν ανεξέλεγκτη αλιεία ούτε κατάργηση κανόνων. Ζητούσαν:
να εφαρμοστεί τελεσίδικη απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας που τους δικαίωνε,
να προχωρήσει το κράτος στις απαραίτητες διοικητικές πράξεις (άδειες, ρυθμίσεις, εφαρμογή διαχειριστικού πλαισίου),
ώστε να μπορούν να εργαστούν νόμιμα με βάση όσα είχε κρίνει το ανώτατο διοικητικό δικαστήριο.
Με απλά λόγια, ζητούσαν να ισχύσει στην πράξη αυτό που είχαν ήδη κερδίσει στη δικαιοσύνη.
Τι έγινε στα ελληνικά δικαστήρια
Το Συμβούλιο της Επικρατείας εξέδωσε τελεσίδικη απόφαση υπέρ των αλιέων, η οποία:
ήταν δεσμευτική για τη Διοίκηση,
υποχρέωνε το κράτος να προβεί σε συγκεκριμένες ενέργειες.
Ωστόσο, παρά τη δικαστική δικαίωση:
η απόφαση δεν εκτελέστηκε έγκαιρα,
υπήρξε μακροχρόνια καθυστέρηση,
και οι αλιείς παρέμειναν σε καθεστώς αβεβαιότητας, χωρίς να μπορούν να ασκήσουν το επάγγελμά τους, παρότι είχαν δικαιωθεί.
Γιατί προσέφυγαν στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο
Οι αλιείς προσέφυγαν στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ζητώντας:
να αναγνωριστεί ότι η μη εκτέλεση τελεσίδικης απόφασης παραβίασε το δικαίωμά τους σε δίκαιη δίκη,
να αναγνωριστεί ότι δεν υπήρχε αποτελεσματικός μηχανισμός στην Ελλάδα για να υποχρεώσουν τη Διοίκηση να συμμορφωθεί,
να τους επιδικαστεί αποζημίωση για την ηθική βλάβη, καθώς στερήθηκαν τον βιοπορισμό τους, ενώ είχαν ήδη δικαιωθεί δικαστικά.
Τι έκρινε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έκρινε ότι:
η εκτέλεση μιας δικαστικής απόφασης αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της δίκαιης δίκης,
η παρατεταμένη καθυστέρηση του ελληνικού κράτους συνιστά παραβίαση θεμελιωδών δικαιωμάτων,
και ότι η Ελλάδα δεν παρείχε αποτελεσματικό ένδικο μέσο για την επιβολή της συμμόρφωσης.
Ως αποτέλεσμα, το Δικαστήριο καταδίκασε την Ελλάδα και επιδίκασε χρηματική αποζημίωση στους προσφεύγοντες.
Δικό μου συμπέρασμα
Κατά τη γνώμη μου, εφόσον η Ελλάδα ανήκει σήμερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οφείλει να συμμορφώνεται τόσο με τα ανώτατα εθνικά δικαστήρια όσο και με τα ευρωπαϊκά. Όταν το κράτος δεν εφαρμόζει τελεσίδικες αποφάσεις, η δικαιοσύνη παύει να προστατεύει τον μέσο Έλληνα πολίτη και μετατρέπεται σε θεωρία χωρίς πρακτικό αντίκρισμα.
Αν οι ευρωπαϊκοί θεσμοί δεν εξυπηρετούν τελικά τον πολίτη, αν λειτουργούν με αδιαφάνεια ή επηρεάζονται από ισχυρά συμφέροντα, τότε είναι θεμιτό να επανεξετάζεται συνολικά η λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο πολίτης έχει δικαίωμα να αναρωτηθεί ποια Ευρώπη θέλει.
Και αν αποδειχθεί ότι αυτή η Ευρώπη δεν μπορεί ή δεν θέλει να προστατεύσει τον εργαζόμενο, τον μικρό επαγγελματία και τον άνθρωπο του μεροκάματου, τότε — με έρευνα, γνώση και μόρφωση — ο πολίτης οφείλει να σκεφτεί εκ νέου όλες τις επιλογές, ακόμη και το ενδεχόμενο ενός πραγματικά ανεξάρτητου κράτους. Χωρίς φόβο, χωρίς τρομοκρατία από τα ΜΜΕ, τα οποία συχνά αγνοούν τι σημαίνει καθημερινός αγώνας για βιοπορισμό.
4) Υπόθεση παρακολουθήσεων με Predator – μετέωρη δικαιοσύνη και έλλειμμα ελέγχου
Η ενότητα αυτή αφορά την υπόθεση των παρακολουθήσεων με το κατασκοπευτικό λογισμικό Predator και τον τρόπο με τον οποίο η ελληνική δικαιοσύνη και οι θεσμοί χειρίστηκαν — ή δεν ολοκλήρωσαν — τον έλεγχο της υπόθεσης. Πρόκειται για ζήτημα που αγγίζει τον πυρήνα του κράτους δικαίου, καθώς αφορά το απόρρητο των επικοινωνιών, τη διαφάνεια και τον έλεγχο της εκτελεστικής εξουσίας.
Από πού προκύπτουν τα στοιχεία (ελληνικές πηγές)
Αρχή Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών (ΑΔΑΕ): Διαπίστωσε παραβιάσεις του απορρήτου των επικοινωνιών και κατέγραψε εμπόδια στο ελεγκτικό της έργο κατά την περίοδο των αποκαλύψεων. Επιβεβαίωσε περιπτώσεις όπου τα ίδια πρόσωπα συνδέονταν τόσο με νόμιμες επισυνδέσεις όσο και με απόπειρες μόλυνσης μέσω Predator.
Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών (ΕΥΠ): Αναγνώρισε μόνο «νόμιμες επισυνδέσεις» για λόγους εθνικής ασφάλειας, χωρίς όμως να υπάρξει ποτέ επίσημη παραδοχή ή νόμιμη αιτιολόγηση για τη χρήση του Predator, το οποίο δεν αποτελεί θεσμοθετημένο εργαλείο της υπηρεσίας.
Εισαγγελία του Αρείου Πάγου: Παρά τις προκαταρκτικές ενέργειες, δεν προέκυψε τελεσίδικη δικαστική απόφαση που να αποδίδει σαφείς πολιτικές ή ποινικές ευθύνες για τη χρήση του Predator ή για την ενδεχόμενη κατάχρηση εξουσίας.
Βουλή των Ελλήνων – Εξεταστική Επιτροπή: Η κοινοβουλευτική διερεύνηση κατέγραψε μαρτυρίες και στοιχεία, χωρίς όμως να καταλήξει σε δεσμευτικό συμπέρασμα ή ουσιαστική απόδοση ευθυνών.
Ελληνικός ερευνητικός Τύπος: Δημοσίευσε τεχνικά στοιχεία, χρονικές συμπτώσεις και τεκμηριωμένες αποκαλύψεις για τη λειτουργία και τη χρήση του Predator στην Ελλάδα, τα οποία αποτέλεσαν τη βάση της δημόσιας συζήτησης.
Η δική μου θέση – έρευνες, ευθύνη και μετέωρη δικαιοσύνη
Κατά την άποψή μου, δεν μπορεί μια τόσο σοβαρή υπόθεση να παραμένει μετέωρη. Η δικαιοσύνη μιας χώρας οφείλει να οδηγεί σε σαφή συμπεράσματα και όχι να αφήνει κρίσιμα ζητήματα χωρίς τελική κρίση, ιδίως όταν υπάρχει πιθανότητα εμπλοκής κρατικών μηχανισμών ή κυβερνητικών προσώπων.
Η δικαιοσύνη δεν πρέπει να «χαϊδεύει τα κρατικά αυτιά» από φόβο πολιτικού κόστους. Αν πραγματικά υπάρχει βούληση, οι εισαγγελικές αρχές διαθέτουν τα μέσα για εξονυχιστικές έρευνες σε βάθος: έλεγχο λογαριασμών, οικονομικών ροών, εγγράφων, συμβάσεων, ψηφιακών δεδομένων και επικοινωνιών. Τρόποι υπάρχουν.
Όταν τέτοιες υποθέσεις δεν ολοκληρώνονται με πλήρη διαλεύκανση, το πρόβλημα δεν είναι μόνο νομικό αλλά βαθιά θεσμικό. Η δικαιοσύνη χάνει τον ρόλο της ως πραγματικού ελέγχου της εξουσίας και η εμπιστοσύνη των πολιτών διαβρώνεται. Η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης δεν αποδεικνύεται μόνο από το ότι δεν παρεμβαίνει κανείς σε αυτήν, αλλά και από το αν τολμά να ελέγξει όλους, χωρίς εξαιρέσεις.
5) Δικαστικές αποφάσεις που αφορούν πολιτικά κόμματα
Στις εκλογές του 2023, ο Άρειος Πάγος αποφάσισε τον αποκλεισμό του Εθνικού Κόμματος «Έλληνες» από τη συμμετοχή στις εκλογές. Η απόφαση στηρίχθηκε στον νέο εκλογικό νόμο και στο σκεπτικό ότι, παρά την τυπική ηγεσία, η πραγματική καθοδήγηση του κόμματος ασκούνταν από τον Ηλία Κασιδιάρη, καταδικασμένο για εγκληματική οργάνωση. Το δικαστήριο έκρινε ότι επρόκειτο για κόμμα-βιτρίνα, κάτι που δεν συνάδει με τις συνταγματικές προϋποθέσεις λειτουργίας πολιτικών κομμάτων σε μια δημοκρατία.
Πηγές (ελληνικές)
Άρειος Πάγος – αποφάσεις ανακήρυξης και μη ανακήρυξης συνδυασμών (εκλογές 2023)
Βουλή των Ελλήνων – εκλογική νομοθεσία και αιτιολογική έκθεση τροποποιήσεων
Επίσημες ανακοινώσεις και δελτία Τύπου του Αρείου Πάγου (Μάιος–Ιούνιος 2023)
Τι είναι θεσμικά σημαντικό
Για πρώτη φορά στην ελληνική ιστορία, η δικαιοσύνη:
δεν περιορίστηκε σε τυπικό έλεγχο εγγράφων,
αλλά εξέτασε την πραγματική λειτουργία και καθοδήγηση ενός κόμματος,
με σκοπό την προστασία της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από ρητορικές μίσους και εγκληματικές πρακτικές.
Κατά την άποψή μου, αυτή η απόφαση ήταν σωστή, καθώς έθεσε ένα σαφές όριο απέναντι σε μορφώματα που συνδέονται με εγκληματικές πράξεις και βίαιες ιδεολογίες. Σε καμία περίπτωση δεν δικαιολογούνται ή εξωραΐζονται ακραίες απόψεις τύπου Χρυσής Αυγής.
Ο δικός μου προβληματισμός
Ωστόσο, σε μια πραγματικά δημοκρατική Βουλή, δεν πρέπει να σιωπά συλλήβδην καμία πολιτική φωνή, ακόμη και ακραία, εφόσον εκφράζεται από πολίτες που δεν έχουν διαπράξει εγκλήματα και λειτουργούν εντός του νόμου.
Η ιδεολογία, ακόμη και η πιο σκληρή ή ακραία, μπορεί — και οφείλει — να εκφράζεται πολιτικά από άλλους ανθρώπους:
χωρίς ποινικό παρελθόν,
χωρίς εγκληματική δράση,
και χωρίς ρητορική βίας.
Στην προκειμένη περίπτωση, εκπροσώπηση τελικά υπήρξε, καθώς το κόμμα «Σπαρτιάτες» συμμετείχε στις εκλογές και εισήλθε στη Βουλή. Άρα, δεν μπορεί να υποστηριχθεί σοβαρά ότι ένα τμήμα του εκλογικού σώματος αποκλείστηκε συνολικά από την πολιτική εκπροσώπηση.
6) Τέμπη – Τι δεν ερευνήθηκε, ποια εργαλεία δεν χρησιμοποιήθηκαν και γιατί δεν μπορούμε να κάνουμε πως δεν μας αφορά
Στο σημείο αυτό στέκομαι ξεκάθαρα δίπλα στις οικογένειες των θυμάτων. Αν δεν υπάρξει δικαιοσύνη για μια τραγωδία τέτοιου μεγέθους, τότε παρόμοια περιστατικά δεν αποκλείεται να ξανασυμβούν. Δεν γίνεται, ως πολίτες, να κλείνουμε τα μάτια και να συνεχίζουμε τις ζωές μας ανεπηρέαστοι, γιατί αύριο υπάρχει πραγματικός κίνδυνος στη θέση των θυμάτων να βρίσκονται τα δικά μας παιδιά.
Μιλώ και από προσωπική εμπειρία. Στα μέσα μεταφοράς έχω φοβηθεί πολλές φορές: λεωφορεία με εμφανείς βλάβες, ηλεκτρικός με φθορές και καθυστερήσεις, οδηγοί απρόσεκτοι. Έχω δει ηλικιωμένους να πέφτουν, ανθρώπους να τραυματίζονται, και έχω βρεθεί κι εγώ η ίδια σε οριακές στιγμές. Αυτά δεν είναι μεμονωμένα περιστατικά. Δείχνουν ένα σύστημα που λειτουργεί οριακά και επικίνδυνα, και γι’ αυτό τα ζητήματα ασφάλειας πρέπει να τα βλέπουμε σφαιρικά, όχι αποσπασματικά.
Η τραγωδία των Τεμπών αποκάλυψε με τον πιο σκληρό τρόπο τις χρόνιες παθογένειες του κράτους. Παρότι υπήρξαν ποινικές διώξεις και τεχνικά πορίσματα, η έρευνα δεν προχώρησε όσο βαθιά όφειλε.
Τι δεν ερευνήθηκε επαρκώς
Δεν διερευνήθηκε ουσιαστικά:
η πολιτική και συστημική ευθύνη σε βάθος χρόνου (ποιοι αποφάσιζαν για την ασφάλεια του σιδηροδρόμου επί χρόνια και ποιοι γνώριζαν τις ελλείψεις),
το γιατί κρίσιμα συστήματα ασφαλείας (τηλεδιοίκηση, ETCS, κεντρική εποπτεία) δεν λειτουργούσαν, ενώ είχαν χρηματοδοτηθεί,
ποιοι αγνόησαν προειδοποιήσεις εργαζομένων και έγγραφα που μιλούσαν για επικίνδυνες συνθήκες,
η πλήρης αλυσίδα ευθύνης από την κορυφή του κράτους μέχρι τη βάση της λειτουργίας.
Έτσι, η ευθύνη διασπάστηκε σε μεμονωμένα πρόσωπα, κυρίως χαμηλής ή μεσαίας βαθμίδας, ενώ το σύστημα ως σύνολο δεν κρίθηκε ποτέ.
Ποια σύγχρονα εργαλεία υπήρχαν αλλά δεν χρησιμοποιήθηκαν πλήρως
Στη σύγχρονη εποχή, σοβαρά δυστυχήματα διερευνώνται με εργαλεία που είτε δεν χρησιμοποιήθηκαν είτε δεν παρουσιάστηκαν δημόσια με διαφάνεια:
πλήρως ανεξάρτητη αρχή διερεύνησης δυστυχημάτων, χωρίς διοικητική ή πολιτική εξάρτηση,
ψηφιακή ανασύσταση του συμβάντος (ανά δευτερόλεπτο), ώστε να φανεί τι ακριβώς συνέβη και τι θα είχε αποτραπεί αν λειτουργούσε έστω ένα σύστημα,
forensic ανάλυση δεδομένων και logs των συστημάτων,
ανάλυση αλυσίδας ευθύνης (ποιος όφειλε τι, πότε και τι δεν έκανε),
πλήρη δημοσιοποίηση πορισμάτων σε γλώσσα κατανοητή στον πολίτη.
Η απουσία αυτών αφήνει την κοινωνία με το αίσθημα ότι δεν τα είδαμε όλα.
Γιατί αυτό αφορά όλους μας
Οι οικογένειες των θυμάτων δεν ζητούν εκδίκηση. Ζητούν αλήθεια, δικαιοσύνη και να μη ξανασυμβεί. Όταν μια υπόθεση τέτοιου μεγέθους μένει θεσμικά ημιτελής, ο πόνος δεν κλείνει και η κοινωνία μένει εκτεθειμένη.
Επιστρέφοντας στις μεγάλες κινητοποιήσεις, θέλω να πω κάτι δύσκολο αλλά ειλικρινές: δεν διεκδικείται δικαιοσύνη με μία ημέρα. Δεν γίνεται να μετράμε πρώτα το προσωπικό μεροκάματο, όταν η χώρα θρηνεί. Αν ως κοινωνία το πηγαίναμε μέχρι τέλους — αν για μία εβδομάδα όλα έκλειναν εκτός από τις απολύτως αναγκαίες υπηρεσίες (φαρμακεία, υγεία, λίγα σημεία για νερό και φαγητό) — τότε ίσως κάτι να μπορούσε να αλλάξει ουσιαστικά.
Η αλήθεια είναι σκληρή: στο σημερινό κράτος τίποτα ουσιαστικό δεν αλλάζει χωρίς διαρκή, συλλογική και ανυποχώρητη πίεση. Όχι από θυμό ή ιδεολογία, αλλά από ευθύνη απέναντι στη ζωή, στη μνήμη των θυμάτων και στο μέλλον όλων μας. Η δικαιοσύνη δεν είναι εκδίκηση. Είναι ο μόνος τρόπος να πούμε ότι μάθαμε, διορθώσαμε και δεν θα ξανά θρηνήσουμε.
7) Αγρότες – Κτηνοτρόφοι: Κινητοποιήσεις, σκάνδαλο επιδοτήσεων, δικαιοσύνη και η κοινωνία που οφείλουμε να χτίσουμε
Οι κινητοποιήσεις των αγροτών και των κτηνοτρόφων δεν προέκυψαν τυχαία. Είναι αποτέλεσμα χρόνιων προβλημάτων στον πρωτογενή τομέα, οικονομικής ασφυξίας, αδιαφάνειας στις επιδοτήσεις και μιας γενικευμένης αίσθησης εγκατάλειψης της υπαίθρου. Οι ίδιοι οι αγρότες και οι κτηνοτρόφοι δηλώνουν ότι χωρίς ουσιαστική στήριξη δεν μπορούν πλέον να συνεχίσουν να παράγουν και να ζουν αξιοπρεπώς.
Τι ζητούν οι αγρότες και οι κτηνοτρόφοι
Ζητούν:
άμεση και πλήρη καταβολή των επιδοτήσεων που δικαιούνται,
αντιμετώπιση του υπέρογκου κόστους παραγωγής (ενέργεια, καύσιμα, ζωοτροφές, λιπάσματα),
στήριξη της κτηνοτροφίας που οδηγείται σε αφανισμό,
διαφάνεια και έλεγχο στη διαχείριση των ενισχύσεων,
προστασία των μικρομεσαίων παραγωγών ώστε να μη συγκεντρώνεται η παραγωγή σε λίγα χέρια.
Οι ίδιοι μιλούν ανοιχτά για σκάνδαλο επιδοτήσεων, για ανεξήγητες περικοπές, μπλοκαρισμένες πληρωμές και έλλειψη ελέγχου, καταγγέλλοντας ότι άνθρωποι που εργάζονται πραγματικά στη γη μένουν απλήρωτοι, ενώ άλλοι ωφελούνται παρανόμως.
Γιατί κατέβηκαν στους δρόμους
Τα μπλόκα και οι κινητοποιήσεις παρουσιάζονται από τους ίδιους ως ύστατο μέσο πίεσης. Δηλώνουν ότι δεν θέλουν να στραφούν εναντίον της κοινωνίας, αλλά να ακουστούν, γιατί χωρίς πίεση τίποτα δεν αλλάζει. Υπογραμμίζουν ότι χωρίς αγρότη και κτηνοτρόφο δεν υπάρχει τροφή, δεν υπάρχει ύπαιθρος, δεν υπάρχει αυτάρκεια.
Η απόφαση / παρέμβαση του Αρείου Πάγου
Η Εισαγγελία του Αρείου Πάγου έδωσε οδηγία στις εισαγγελικές αρχές να παρεμβαίνουν άμεσα στις περιπτώσεις αποκλεισμών δρόμων και να εφαρμόζεται ο νόμος περί παρεμπόδισης συγκοινωνιών. Η απόφαση αυτή προκάλεσε έντονη αντίδραση στον αγροτικό κόσμο, καθώς πολλοί αισθάνθηκαν ότι για τα σκάνδαλα και την κακοδιαχείριση δεν υπήρξε η ίδια ταχύτητα και αυστηρότητα, ενώ για τις κινητοποιήσεις υπήρξε άμεση καταστολή.
Η προσωπική μου θέση – πέρα από τα επιδόματα
Κατά τη γνώμη μου, ακόμη κι αν δοθούν επιδόματα και αποζημιώσεις, αν μείνουμε μόνο εκεί, τίποτα ουσιαστικό δεν θα αλλάξει. Τα επιδόματα είναι προσωρινή ανάσα, όχι λύση. Ο πρωτογενής τομέας χρειάζεται ουσία.
Χρειάζεται:
εκπαίδευση αγροτών και κτηνοτρόφων,
επιστημονική έρευνα ανά περιοχή, ώστε να γνωρίζουμε τι πραγματικά μπορεί να αποδώσει κάθε τόπος,
ανθρώπους που θα βοηθούν στην αύξηση της παραγωγής και του εισοδήματος με βιώσιμο και έντιμο τρόπο,
στήριξη ώστε οι παραγωγοί να έχουν ανοικτά μάτια σε όλη την αγορά και να μη μένουν εγκλωβισμένοι στους ίδιους εμπόρους και μεσάζοντες.
Για μένα, βασική αρχή είναι τα προϊόντα να παράγονται όπως θα ήθελαν οι ίδιοι να τα καταναλώνουν τα παιδιά τους: με ποιότητα, σεβασμό και ευθύνη, όχι μόνο για το κέρδος.
Διαφάνεια – έλεγχος – δικαιοσύνη
Όσον αφορά το σκάνδαλο επιδοτήσεων, η θέση μου είναι ξεκάθαρη:
έλεγχος σε όλους τους συνεταιρισμούς, χωρίς εξαιρέσεις,
έλεγχος ώστε κανείς να μη βάζει χρήματα στην τσέπη,
απροειδοποίητοι έλεγχοι σε υπολογιστές και αρχεία,
έρευνα για το ποιοι υπάλληλοι ασχολήθηκαν με τις επιδοτήσεις και πώς,
έλεγχος στους λογιστές και στα «παραθυράκια».
Το ίδιο ακριβώς πρέπει να ισχύσει και για υψηλού κύρους πρόσωπα. Να υπάρξει αληθινή, εις βάθος έρευνα, χωρίς πολιτικές σκοπιμότητες, χωρίς φόβο για το ποιον θα θίξει. Μικροί και μεγάλοι να ελεγχθούν το ίδιο. Αν πολιτικοί ευθύνονται ή ωφελήθηκαν παράνομα, να λογοδοτήσουν όπως θα λογοδοτούσε ο καθένας μας.
Η κοινωνία που θέλω – και ο ρόλος όλων μας
Η ταπεινή μου γνώμη είναι ότι οι κινητοποιήσεις των αγροτών πρέπει να στηριχθούν από όλους μας. Έφτασε η ώρα να σταματήσουμε να κοιτάμε μόνο τον εαυτό μας και το σπίτι μας. Μπορούμε να γίνουμε μια καλύτερη, πιο ανθρώπινη κοινωνία.
Μια κοινωνία:
αυστηρή απέναντι στους θεσμούς όταν δεν υπηρετούν τα δίκαια συμφέροντά μας,
με αληθινή αλληλεγγύη μεταξύ των ανθρώπων,
με ηθική πρώτα, όχι με παράνομες μεθόδους ούτε από το κράτος ούτε από εμάς τους ίδιους.
Στο χέρι του καθενός μας είναι να χτίσουμε την κοινωνία που αξίζει η Ελλάδα. Μια κοινωνία χωρίς διαφθορά, με ενάρετες αρχές, ώστε τα παιδιά μας να μη ζήσουν αύριο όσα ζούμε σήμερα. Και αυτό δεν ξεκινά μόνο από νόμους· καλλιεργείται πρώτα μέσα μας.
Τελικά συμπεράσματα
Βλέπω ότι τελικά η δικαιοσύνη σήμερα δεν είναι τόσο ξεκάθαρη και διαφανής όσο ενδεχομένως θα θέλαμε όλοι. Όταν υποθέσεις αφορούν πρόσωπα κύρους — πολιτικούς, δικαστές, δικηγόρους — και μιλώ για περιπτώσεις κατηγοριών, αιτημάτων προς τα δικαστήρια ή σοβαρών υπονοιών, θεωρώ ότι θα έπρεπε να ερευνώνται εφ’ όρου της ύλης, όπως ακριβώς θα συνέβαινε με οποιονδήποτε απλό πολίτη. Δυστυχώς, αυτό δεν το βλέπω καθαρά να συμβαίνει.
Δεν λέω ότι δεν υπάρχει δικαιοσύνη. Όμως δεν είναι η ιδανική ούτε η απολύτως διαφανής. Θα μπορούσε να είναι πιο αντικειμενική, πιο αυστηρή απέναντι σε άτομα κύρους και πραγματικά ανεξάρτητη από κάθε κυβέρνηση. Για μένα, αυτό είναι ένα σοβαρό ζήτημα που αξίζει να τολμήσουμε να το συζητήσουμε ανοιχτά.
Ίσως θα έπρεπε να σκεφτούμε, με ανοιχτό μυαλό, το ενδεχόμενο στο μέλλον οι δικαστές να μην διορίζονται από την εκάστοτε εκλεγμένη κυβέρνηση, αλλά από τον ίδιο τον επιστημονικό τους κλάδο, με θεσμικές εγγυήσεις συνέχειας και ανεξαρτησίας, ώστε να μη μεταβάλλεται η κορυφή της δικαιοσύνης κάθε φορά που αλλάζει η κυβέρνηση. Μόνο έτσι, κατά τη γνώμη μου, μπορούμε να μιλάμε ουσιαστικά για πραγματικό κράτος δικαίου.
Χρειάζεται να δούμε όλα όσα έχουν συμβεί και όσα συμβαίνουν με κριτική σκέψη και να αναρωτηθούμε τι μπορεί να κάνει από εδώ και πέρα ο καθένας μας. Μέσα από δημόσιες συζητήσεις, διάλογο και προσωπική ευθύνη. Όσο κι αν κουράζω επαναλαμβάνοντας το ίδιο, επιμένω ότι η πραγματική αλλαγή ξεκινά από τον καθένα μας ξεχωριστά. Μόνο τότε βλέπουμε καθαρά και μόνο τότε επιλέγουμε, τελικά, ηθικούς και ενάρετους εκπροσώπους.
Δεν πρέπει να φοβόμαστε τίποτα και κανέναν. Όσο επικρατεί οποιαδήποτε μορφή φόβου, τίποτα δεν αλλάζει. Και αυτό είναι άδικο για τις επόμενες γενιές. Ας μην το αγνοούμε. Ας είμαστε ενεργοί πολίτες, στηρίζοντας ο ένας τον άλλον. Και ας θυμόμαστε ότι χωρίς θυσίες δεν έχει υπάρξει ποτέ ουσιαστική αλλαγή στην ιστορία — σίγουρα όχι από τον καναπέ.
Τα συμπεράσματα ανήκουν στον αναγνώστη.
— 𝓛𝓸𝓰𝓮𝓪 𝓟𝓱𝓪𝓷𝓮𝓻𝓪
λόγος ἐκ φανερῶν
ΠΗΓΕΣ
1. Δικαιοσύνη – Παρεμβάσεις & ανεξαρτησία
Υπόθεση ενδοοικογενειακής βίας (Απόστολος Λύτρας) – Παρέμβαση Αρείου Πάγου
Δήλωση Ένωσης Δικαστών & Εισαγγελέων (Ιούνιος 2024):
Ανάλυση GovWatch για το ζήτημα ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης:
2. Συμβούλιο της Επικρατείας – Κυριακάτικη εργασία (2013–2014)
Πραγματικά περιστατικά (βάση του άρθρου γνώμης «Μείωση στο δικαστικό σώμα»)
Το Βήμα (11/09/2014) – «Στοπ από το ΣτΕ στη λειτουργία καταστημάτων τις Κυριακές»
(Αφορά τις αποφάσεις ΣτΕ 2013–2014 για πιλοτικό άνοιγμα καταστημάτων Κυριακές, τουριστικές περιοχές, ανάπτυξη/ανταγωνιστικότητα)
3. Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου – Καθυστέρηση εκτέλεσης αποφάσεων
Υπόθεση ψαράδων (βιντζότρατες)
Νομική ανάλυση:
(Αφορά καταδίκη της Ελλάδας από το ΕΔΔΑ λόγω υπερβολικής καθυστέρησης εκτέλεσης τελεσίδικων δικαστικών αποφάσεων υπέρ επαγγελματιών αλιέων)
4. Αγρότες – Κτηνοτρόφοι – Κινητοποιήσεις & επιδοτήσεις
Από τους ίδιους τους αγρότες / κτηνοτρόφους
Πανελλαδικό Συντονιστικό Αγροτών & Κτηνοτρόφων (ανακοινώσεις):
https://www.facebook.com/panelladiko.agroton
Αγροτικά μπλόκα – δηλώσεις & συνελεύσεις:
https://www.facebook.com/agrotessyntonismos
ΕΡΤ – δηλώσεις αγροτών (χωρίς κυβερνητικό σχολιασμό):
https://www.ertnews.gr/tag/agrotes
Παρέμβαση Αρείου Πάγου για τα μπλόκα
ΕΡΤ – «Να εφαρμοστεί άμεσα η παραγγελία για τα μπλόκα»
https://www.ertnews.gr/eidiseis/ellada/areios-pagos-na-efarmostei-amesa-i-paraggelia-gia-ta-mploka
5. Παρακολουθήσεις – Predator
Τι είναι το Predator & δικαστική εικόνα
Ερευνητικό ρεπορτάζ Inside Story:
https://insidestory.gr/article/predator-ellada
Reporters United – τεκμηρίωση υποθέσεων παρακολούθησης:
https://www.reportersunited.gr/category/ypotheseis/predator
Vouliwatch – θεσμικός έλεγχος & έλλειψη λογοδοσίας:
6. Πολιτικά κόμματα – Χρυσή Αυγή / Σπαρτιάτες
Απόφαση Αρείου Πάγου – αποκλεισμός συμμετοχής
ΕΡΤ – Απόφαση για τον αποκλεισμό κόμματος συνδεόμενου με Χρυσή Αυγή:
https://www.ertnews.gr/eidiseis/ellada/apofasi-areiou-pagou-gia-eklogiko-syndyasmo
Νομική ανάλυση Καθημερινής:
https://www.kathimerini.gr/politics/562033489
7. Τέμπη – Δυστύχημα & έρευνες
Γεγονότα & πορίσματα
ΕΟΔΑΣΑΑΜ – επίσημες ανακοινώσεις:
ΕΡΤ – ρεπορτάζ για έρευνες & ευθύνες:
https://www.ertnews.gr/tag/tempi
Inside Story – τι δεν λειτούργησε, τι δεν ερευνήθηκε:
https://insidestory.gr/article/tempi
