Η Εποχή του Οργουελικού Υβριδίου: Όταν Καπιταλισμός και Κομμουνισμός συνενώνονται και φτιάχνουν το σήμερα.

Η Εποχή του Οργουελικού Υβριδίου: Όταν Καπιταλισμός και Κομμουνισμός συνενώνονται και φτιάχνουν το σήμερα.

Στον 21ο αιώνα, οι παλιές ιδεολογικές διαχωριστικές γραμμές έχουν ξεθωριάσει. Δεν μιλάμε πια για τον “καθαρό” καπιταλισμό της ελεύθερης αγοράς, ούτε για τον κομμουνισμό της ισότητας και της κολεκτιβικής ιδιοκτησίας. Αντίθετα, βρισκόμαστε σε μια πορεία προς ένα υβρίδιο που θυμίζει έντονα τα δυστοπικά οράματα του Τζορτζ Όργουελ στο 1984: έναν ασφυκτικό παγκόσμιο κρατισμό, όπου το κράτος και οι πολυεθνικές εταιρείες ενώνονται σε μια αδιαχώριστη συμμαχία, ελέγχοντας έναν όχλο που κατευθύνεται από φόβο, ενοχή και στιγμιαία ικανοποίηση. Αυτό το σύστημα δεν είναι ούτε ελεύθερο ούτε ισότιμο – είναι ένας μηχανισμός ελέγχου που εκμεταλλεύεται τα χειρότερα χαρακτηριστικά και των δύο ιδεολογιών.

Ο καπιταλισμός, όπως τον γνώριζαν οι οικονομολόγοι του 20ού αιώνα, βασιζόταν στην ιδιωτική πρωτοβουλία, τον ανταγωνισμό και την καινοτομία. Ο κομμουνισμός, υποσχόταν την κατάργηση της εκμετάλλευσης μέσω κρατικού ελέγχου. Σήμερα, αυτά τα δύο έχουν συγχωνευθεί σε κάτι καινούργιο: οι πολυεθνικές κολοσσοί, όπως η Google, η Amazon και η Meta, λειτουργούν σαν ιδιωτικοί γίγαντες, αλλά με την πλήρη στήριξη και ρύθμιση από κράτη και διεθνείς οργανισμούς.

Αυτός ο “κρατισμός στην υπηρεσία των πολυεθνικών” δεν είναι τυχαίος. Είναι το αποτέλεσμα μιας σταδιακής εξέλιξης, όπου οι κυβερνήσεις παραχωρούν εξουσία σε εταιρείες για να διαχειριστούν δεδομένα, οικονομίες και ακόμα και συμπεριφορές, ενώ οι εταιρείες αυτές, με τη σειρά τους, γίνονται εργαλεία επιβολής κρατικής πολιτικής. Σκεφτείτε την Κίνα: Ένα σύστημα όπου ο κρατικός κομμουνισμός συνδυάζεται με καπιταλιστικές πρακτικές, δημιουργώντας εταιρείες όπως η Alibaba και η Tencent, που λειτουργούν υπό την αυστηρή εποπτεία του Κόμματος. Στη Δύση, βλέπουμε παρόμοια φαινόμενα – οι Big Tech εταιρείες συνεργάζονται με κυβερνήσεις για να εφαρμόσουν πολιτικές λογοκρισίας, παρακολούθησης και οικονομικού ελέγχου. Το αποτέλεσμα; Ένας παγκόσμιος μηχανισμός όπου η ελευθερία είναι ψευδαίσθηση, και η εξουσία συγκεντρώνεται σε λίγα χέρια.

Στο κέντρο αυτού του υβριδίου βρίσκεται ο “όχλος” – εμείς, οι πολίτες, που μετατρέπονται σε παθητικούς καταναλωτές και υπήκοους. Ο Όργουελ περιέγραψε έναν κόσμο όπου ο Μεγάλος Αδελφός παρακολουθεί τα πάντα, χρησιμοποιώντας φόβο για να διατηρήσει την τάξη. Σήμερα, αυτός ο φόβος είναι παντού: φόβος για πανδημίες, κλιματική αλλαγή, τρομοκρατία ή οικονομική κατάρρευση. Οι κυβερνήσεις και οι πολυεθνικές τον εκμεταλλεύονται για να δικαιολογήσουν μέτρα όπως η μαζική παρακολούθηση δεδομένων (βλ. NSA και Cambridge Analytica) ή η επιβολή ψηφιακών ταυτοτήτων.

Η ενοχή έρχεται ως δεύτερο εργαλείο. Σε έναν κόσμο όπου η “πολιτική ορθότητα” και η “κοινωνική δικαιοσύνη” γίνονται όπλα, οι πολίτες νιώθουν συνεχώς ένοχοι για τις πράξεις τους – για την κατανάλωση, τις απόψεις τους, ακόμα και τις σκέψεις τους. Social media πλατφόρμες όπως το Facebook και το X ενισχύουν αυτή την ενοχή μέσω αλγορίθμων που προωθούν περιεχόμενο που κατηγορεί και διχάζει, δημιουργώντας έναν κύκλο αυτολογοκρισίας.

Ο χρήστης γίνεται ο ίδιος φύλακας του εαυτού του, όπως στο 1984.

Και μετά, η στιγμιαία ικανοποίηση… είναι ο καπιταλιστικός πυλώνας αυτού του συστήματος. Εφαρμογές όπως το TikTok και το Instagram προσφέρουν γρήγορες δόσεις ευχαρίστησης – likes, αγορές με ένα κλικ, ατελείωτο scrolling – που κρατούν τον όχλο απασχολημένο και αδιάφορο για τα βαθύτερα προβλήματα. Αυτή η εξάρτηση από την άμεση ανταμοιβή μετατρέπει τους ανθρώπους σε προβλέψιμους καταναλωτές, εύκολα κατευθυνόμενους από διαφημίσεις και προπαγάνδα.

Οι πολυεθνικές κερδίζουν δισεκατομμύρια, ενώ τα κράτη διατηρούν την ηρεμία χωρίς εξεγέρσεις. Ας δούμε συγκεκριμένα παραδείγματα. Κατά τη διάρκεια της ψευτοπανδημίας COVID-19, κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο συνεργάστηκαν με εταιρείες όπως η Pfizer και η Moderna για εμβόλια, ενώ ταυτόχρονα χρησιμοποιούσαν apps παρακολούθησης από Google και Apple. Αυτός ο συνδυασμός κρατικής εντολής και ιδιωτικής τεχνολογίας δημιούργησε έναν μηχανισμό ελέγχου που θύμιζε οργουελική επιτήρηση.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, νόμοι όπως το GDPR και το Digital Markets Act στην πράξη ενισχύουν τον έλεγχο των πολυεθνικών, δημιουργώντας φραγμούς εισόδου για μικρότερους ανταγωνιστές. Στις ΗΠΑ, η συμμαχία μεταξύ Wall Street και Ουάσινγκτον οδηγεί σε bailouts για τράπεζες και εταιρείες, ενώ ο λαός μένει με χρέη και ανασφάλεια. Ακόμα και σε αναδυόμενες οικονομίες, όπως η Ινδία ή η Βραζιλία, χρησιμοποιούν ψηφιακά εργαλεία από πολυεθνικές για να ελέγχουν εκλογές, οικονομίες και κοινωνικές κινητοποιήσεις, ενώ ο φόβος της φτώχειας και η ενοχή για “αντικοινωνική” συμπεριφορά κρατούν τον όχλο σε γραμμή.

Ο ασφυκτικός παγκόσμιος κρατισμός, στην υπηρεσία των πολυεθνικών, μετατρέπει την κοινωνία σε έναν μηχανισμό όπου η ελευθερία είναι περιορισμένη, η ιδιωτικότητα ανύπαρκτη και η ανθρώπινη βούληση κατευθυνόμενη από πρωτόγονα ένστικτα.

Ο Όργουελ μας προειδοποίησε: “Αν θες μια εικόνα του μέλλοντος, φαντάσου μια μπότα να πατάει ένα ανθρώπινο πρόσωπο – για πάντα.” Σήμερα, αυτή η μπότα φοριέται από κράτη και εταιρείες μαζί.

Αφήστε μια απάντηση

Ευχαριστούμε για την παραγγελία. Σύντομα θα επικοινωνήσουμε μαζί σας για την αποστολή της